İnşaat Demiri Ağırlık Hesaplama

İnşaat demiri ağırlığı nasıl hesaplanır?

Nervürlü inşaat demirinin metre ağırlığı, çapından doğrudan hesaplanır. Sektörde kullanılan pratik formül şudur:

• Metre ağırlığı (kg/m) = Çap² ÷ 162

Ø12 demir için: 12² ÷ 162 = 144 ÷ 162 = 0,888 kg/m. 12 metrelik bir çubuk 10,65 kg gelir.

Bu 162 sayısı nereden geliyor?

Uydurma bir katsayı değil, çeliğin yoğunluğundan türetilmiş bir sabittir. Demirin kesit alanı π·d²/4 mm²’dir. Bunu metrekareye çevirip çeliğin yoğunluğu olan 7.850 kg/m³ ile çarparsanız:

• kg/m = (π ÷ 4) × d² × 10⁻⁶ × 7.850 = 0,006165 × d²
• Bu da 1 ÷ 0,006165 = d² ÷ 162,2 demektir.

Yani formül fiziğin kendisidir; sahada 162 olarak yuvarlanır ve tablolarla tam uyumludur.

Standart çap ve ağırlık tablosu

• Ø8 → 0,395 kg/m · Ø10 → 0,617 kg/m · Ø12 → 0,888 kg/m
• Ø14 → 1,208 kg/m · Ø16 → 1,578 kg/m · Ø18 → 1,998 kg/m
• Ø20 → 2,466 kg/m · Ø22 → 2,984 kg/m · Ø25 → 3,853 kg/m
• Ø28 → 4,833 kg/m · Ø32 → 6,313 kg/m

Dikkat edilecek nokta: ağırlık çapın karesiyle artar. Ø16 demir, Ø8’in iki katı değil dört katı ağırlıktadır. Metraj hesaplarında en sık yapılan hata budur.

Demir neden kiloyla satılır?

İnşaat demiri metreyle değil tonla alınıp satılır. Projeden çıkan metraj her zaman metre cinsindendir; bu yüzden sipariş vermeden önce metreyi kiloya çevirmeniz gerekir. Yukarıdaki araç bunu ve tersini (bir tonda kaç metre / kaç çubuk çıkar) birlikte gösterir.

Standart çubuk boyu Türkiye’de genellikle 12 metredir. Bazı tedarikçilerde 6 metre veya boya kesilmiş (kırpılmış) demir de bulunur.

Fire payını unutmayın

Hesaplanan miktar teorik metrajdır. Sahada şu kayıplar oluşur:

• Kesim firesi: Etriye ve kısa parçalar üretilirken çubuk sonlarında kullanılamayan artıklar kalır.
• Bindirme (ekleme) boyu: Demirler eklendiğinde belirli bir boyda üst üste bindirilir; bu ek uzunluk metraja dahil değildir ama sahada tüketilir.
• Kanca ve büküm payı: Etriye kancaları ve pilye bükümleri çubuktan ek uzunluk yer.

Bu nedenle siparişe genellikle %3-7 arası fire payı eklenir. Karmaşık donatı detayı olan işlerde bu oran daha yüksek tutulur.

Nervürlü ve düz demir farkı

Betonarmede kullanılan demir nervürlüdür; yüzeyindeki çıkıntılar betonla arasındaki aderansı (kenetlenmeyi) sağlar. Düz demir yalnızca özel durumlarda kullanılır. Ağırlık hesabı ikisinde de aynı formülle yapılır, çünkü nervürler nominal çapın içinde sayılır — yani Ø12 nervürlü demir, hesapta 12 mm çaplı düz bir çubuk gibi ele alınır.

Donatı sınıfı: B420C ve B500C

Türkiye’de betonarme donatısı olarak yaygın kullanılan sınıflar B420C ve B500C’dir; sayılar akma dayanımını (MPa) gösterir. Bu sınıflar ağırlığı değiştirmez, dayanımı değiştirir. Projede hangi sınıfın istendiği statik hesapla belirlenir ve keyfî olarak değiştirilemez.