Watt Amper Volt Hesaplama

Watt, amper ve volt arasındaki ilişki

Elektriğin üç temel büyüklüğü birbirine tek bir bağıntıyla bağlıdır. Doğru akımda (DC) ve tam rezistif yüklerde:

• Güç (W) = Gerilim (V) × Akım (A)
• Akım (A) = Güç (W) ÷ Gerilim (V)
• Gerilim (V) = Güç (W) ÷ Akım (A)

230 volt şebekede 2.000 watt çeken bir elektrikli ısıtıcı: 2.000 ÷ 230 = 8,7 amper çeker.

Alternatif akımda güç katsayısı (cos φ)

Alternatif akımda formül biraz değişir, çünkü her yük gerilimle akımı aynı fazda tutmaz:

• Tek faz: P = V × I × cos φ
• Üç faz: P = √3 × V × I × cos φ (√3 ≈ 1,732)

Güç katsayısı, çekilen görünür gücün ne kadarının gerçekten iş yaptığını gösterir:

• cos φ = 1: Rezistif yükler — elektrikli ısıtıcı, su ısıtıcısı, akkor lamba, fırın rezistansı.
• cos φ = 0,8-0,9: Elektronik cihazlar, LED sürücüler, bilgisayar güç kaynakları.
• cos φ = 0,6-0,85: Motorlar, kompresörler, klimalar, pompalar.

Motorlu bir cihazın etiketinde 2.000 W yazması, şebekeden 2.000 VA çektiği anlamına gelmez. cos φ 0,8 ise görünür güç 2.500 VA’dır ve kablo ile sigorta bu değere göre seçilir.

Aktif güç (W) ile görünür güç (VA) farkı

• Watt (W): Gerçekten işe dönüşen, sayacın ölçtüğü ve faturaya yansıyan güçtür.
• Volt-Amper (VA): Şebekeden çekilen toplam görünür güçtür. Kablo kesiti, sigorta ve jeneratör seçimi buna göre yapılır.

Bu yüzden jeneratör ve kesintisiz güç kaynakları watt değil kVA ile anılır. 5 kVA’lık bir jeneratör, cos φ 0,8 ile 4.000 W yük besleyebilir.

Türkiye’de şebeke gerilimleri

• Tek faz: 230 V (faz-nötr arası). Konutlarda standart.
• Üç faz: 400 V (fazlar arası). Sanayi, büyük motorlar ve yüksek güçlü tesisatlar.

Eski kaynaklarda 220 V ve 380 V yazar; standart 230/400 V olarak güncellenmiştir ancak toleranslar içinde aynı şebekeyi ifade eder.

Sigorta seçimi

Sigorta, kabloyu korumak için vardır — cihazı değil. Seçimde iki kural birlikte işler:

1. Sigorta akımı, sürekli çekilen akımdan büyük olmalıdır (genelde %25 pay bırakılır).
2. Sigorta akımı, kablonun taşıma kapasitesinden küçük olmalıdır. Aksi hâlde kablo ısınır ama sigorta atmaz.

Bu ikinci kural hayati önemdedir: 1,5 mm² kabloya 25 A sigorta takmak, kabloyu koruma altında olmaktan çıkarır ve yangın riski doğurur. Doğru kesit için kablo kesiti hesaplama aracına bakın.

Motor gücü: watt ve beygir

Elektrik motorlarında güç bazen beygir gücü (BG / HP) ile verilir. Metrik beygir gücü 735,5 watttır. 3 BG bir motor yaklaşık 2.207 W mekanik güç üretir; şebekeden çektiği elektriksel güç ise verimi nedeniyle bundan yüksektir.