Fazla Mesai Ücreti Hesaplama

Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?

Fazla mesainin temeli saatlik ücrettir. Aylık brüt ücret, aylık normal çalışma saatine bölünerek bulunur:

• Saatlik ücret = Aylık brüt ücret ÷ 225

Buradaki 225 sayısı şuradan gelir: haftalık 45 saat çalışma, günde 7,5 saate karşılık gelir; 30 gün × 7,5 saat = 225 saat. Bu, bordroda kullanılan standart bölendir.

60.000 ₺ brüt maaş alan bir çalışanın saatlik ücreti: 60.000 ÷ 225 = 266,67 ₺’dir.

Zam oranları

İş Kanunu üç farklı durum tanımlar ve her birinin zammı farklıdır:

• Fazla çalışma (%50 zamlı): Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Saat ücreti 1,5 katı ödenir.
• Fazla sürelerle çalışma (%25 zamlı): Sözleşmede haftalık çalışma süresi 45 saatten az kararlaştırılmışsa (örneğin 40 saat), 40 ile 45 arasındaki çalışmadır. Saat ücreti 1,25 katı ödenir.
• Hafta tatili ve resmî tatil çalışması (%100 zamlı): Saat ücreti 2 katı ödenir.

60.000 ₺ maaşlı bir çalışan ayda 20 saat fazla çalışırsa: 20 × 266,67 × 1,5 = 8.000 ₺ brüt fazla mesai ücreti hak eder.

Yıllık 270 saat sınırı

Fazla çalışma süresi, yılda toplam 270 saati aşamaz. Bu sınır kanunla belirlenmiştir ve işçinin onayı olsa dahi aşılamaz. Ayda ortalama 22,5 saate karşılık gelir.

Ayrıca fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin yazılı onayının alınması gerekir; bu onay her yıl başında yenilenir. Onay vermeyen işçi fazla çalışmaya zorlanamaz.

Günlük çalışma süresi ise hiçbir durumda 11 saati aşamaz — bu, fazla mesai dahil bir üst sınırdır.

Serbest zaman (izin) seçeneği

İşçi, fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebilir. Bu durumda her bir saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika, her bir saat fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika serbest zaman hak edilir. Yani zam oranı izin olarak da aynen yansır.

Serbest zaman, işçinin talebi üzerine ve altı ay içinde kullandırılır; bu süre içinde kullandırılmazsa ücrete dönüşür.

Fazla mesai yapılamayan durumlar

• Sağlık kuralları bakımından günde en fazla 7,5 saat çalışılabilen işlerde (maden, kurşun, radyoaktif madde vb.)
• Gece çalışmalarında (gece postası 7,5 saati aşamaz)
• 18 yaşını doldurmamış işçilerde
• Gebe ve emziren işçilerde
• Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmesiyle çalışanlarda fazla çalışma yaptırılamaz; ancak fazla sürelerle çalışma mümkündür.

Fazla mesai ücreti nasıl ispatlanır?

Uyuşmazlıklarda en kritik konu ispattır. Delil olarak kullanılabilecekler: puantaj kayıtları, iş yeri giriş-çıkış (PDKS) kayıtları, bordro, tanık beyanları, işyeri kamera kayıtları, e-posta ve mesajlaşma trafiği.

Bordroda “fazla mesai” satırı varsa ve işçi bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, o dönem için ödeme yapıldığı karinesi doğar. Bu nedenle eksik ödeme yapılan bordroları imzalarken kayıt düşmek önemlidir.

Fazla mesainin net karşılığını görmek için net brüt maaş hesaplama aracıyla birlikte değerlendirebilirsiniz; mesai ücreti de ücret sayıldığı için gelir vergisi ve SGK kesintisine tabidir.